Vroege middeleeuwen

Aan het begin van middeleeuwen wonen er weinig mensen in Houten. Het huidige Schalkwijk en Tull en 't Waal is vanwege aanhoudende overstromingen veranderd in een moeras en de hogere gronden van Houten en 't Goy zijn bosrijk. De door de Romeinen gecultiveerde akkers zijn verdwenen. De binnengedrongen Franken zijn achter de Romeinen aangegaan en Houten is een soort niemandsland.

Incidenteel is er sprake van bewoning op de hogere delen van het landschap. Sporen van bewoning zijn gevonden in de buurt van de huidige Heidetuin (250 - 900 na Chr.), de Bloesemtuin (vanaf 475 na Chr.), Tiellandt (vanaf 550 na Chr.), Groenedijkje, Hoogdijk en Tuurdijk. In Tiellandt worden sporen gevonden van een huis uit de 9e eeuw.

Daling van bevolking lijkt aan het begin van de Middeleeuwen in heel Europa voor te komen. In het jaar 0 woonden er 70 miljoen mensen in Europa, rond 500 na Chr. waren dat 20 tot 30 miljoen. Reden zijn hongersnood, oorlogsgeweld en vooral epidemische ziekten die met volkeren uit Noord-Europa werden meegevoerd.

Vanaf het jaar 600 lijkt de bevolking weer toe te nemen. De regio ligt in de grensstreek van de Franken en de Friezen. Friezen die via de Rijn onze regio weten te bereiken. Franken die vanuit Rhenen en Tiel komen. Tussen het jaar 630 en 719 voeren de Friezen en Franken oorlog. In het jaar 719 komen de Franken definitief aan de macht.

Onder de Franken komt er structuur. De bevolking wordt in toom gehouden via de kerk. Bestuurlijk wordt het Frankische Rijk opgedeeld in Gouwen. Het Kromme Rijngebied valt onder Dorestad, een handelsplaats van grote alure. Ook de boeren in de omgeving profiteren van de bloeiende economie.

Vanaf het jaar 834 komt er weer onrust en roven de Vikingen (Denen) regelmatig de streek leeg. Vanaf het jaar 850 bezetten deze Denen Utrecht en Dorestad en zijn ze ook in onze streek aan de macht. Als Graaf Gerulf II de Vikingen verslaat, krijgt hij het voor het zeggen in onze regio.

Middeleeuwse dorpen
In de negende eeuw worden Haltna (Houten), Lorek (Loerik) en Tuur (Tuurdijk) voor het eerst genoemd. Er is in die periode een lijst opgesteld met bezittingen van de bisschop, voordat de Noormannen de macht grepen. Uit deze lijst is bekend dat Houten voor het jaar 857 een kerk heeft. Vanaf het jaar 900 valt Houten onder het Gouw Opgooi. Het noordwestelijke deel van Houten onder Niftarlake en Tull en 't Waal onder Lek en IJssel.

In de tiende eeuw wordt in Haltna een stenen kerk met een toren in Romaanse stijl gebouwd. De stad Utrecht is het religieus centrum van Nederland en heeft de handelsactiviteiten overgenomen van Dorestad. Ter hoogte van het huidige Goysedorp verschijnt een mottekasteel Ten Goye, met daarin de heren van Goye die langere tijd de macht uitoefenen.

Middeleeuwse grindweg
Aan de noordzijde van het gebied Oud Wulven in Houten, vlakbij de Marsdijk, zijn in december 2006 tijdens archeologisch onderzoek restanten van een verharde grindweg ontdekt. Bij de opgraving in Houten bleek dat de grindlaag enkele keren is vervangen. In eerste instantie werd gemeld dat het ging om een Romeinse weg. Uit nader onderzoek door archeologen kwam naar voren dat de weg moest worden gedateerd in de Vroege-Middeleeuwen. Wel bestaat de mogelijkheid dat de middeleeuwse grindweg zijn oorsprong heeft in een Romeinse grindweg.
Dorpen
Tijdens de vroege middeleeuwen ontstonden de eerste dorpen. In Haltna was zelfs al een kerk.

Haltna
Loerik
Westrum
Oostrum
Tull
De machthebbers
Na het vertrekken van de Romeinen valt de regio afwisselend onder de Friezen en de Franken. Rond het jaar 850 bezetten de Denen (Noormannen) de regio. In de tiende eeuw ontwikkeld de adel zich sterker en krijg de bisschop in Utrecht de hogere rechts- en bestuursmacht.


Het gouw Opgooi
In eerste instantie viel de regio onder het gouw Dorestad. Na de val van Dorestad viel Houten onder het gouw en latere graafschap Opgooi. De lagere macht kwam in handen van de Heren van Goye.

450 / 1050