Vroege middeleeuwen

Aan het begin van middeleeuwen wonen er weinig mensen in Houten. Het huidige Schalkwijk en Tull en 't Waal is vanwege aanhoudende overstromingen veranderd in een moeras en de hogere gronden van Houten en 't Goy zijn bosrijk. De door de Romeinen gecultiveerde akkers zijn verdwenen. Sporen van bewoning zijn gevonden in de buurt van de huidige Heidetuin (250 - 650 na Chr.), de Bloesemtuin (500 na Chr.), Tiellandt (550 na Chr.), Groenedijkje en Tuurdijk. In Tiellandt wordt ook een huis gevonden uit de 9e eeuw.

Daling van bevolking lijkt in deze tijd in heel Europa voor te komen. In het jaar 0 woonden er 70 miljoen mensen in Europa, aan het begin van de Middeleeuwen waren dat er 20 tot 30 miljoen. Reden zijn hongersnood, oorlogsgeweld en vooral epidemische ziekten die met volkeren uit Noord-Europa werden meegevoerd.

Vanaf het jaar 600 lijkt de bevolking weer toe te nemen. De regio ligt in de grensstreek van de Franken en de Friezen. Friezen die via de Rijn onze regio weten te bereiken. Tussen het jaar 630 en 719 voeren de Friezen en Franken oorlog. In het jaar 719 komen de Franken definitief aan de macht. Bewoning concentreert zich op de hogere delen van het landschap.

Onder de Franken komt er structuur. De bevolking wordt in toom gehouden via de kerk. Bestuurlijk wordt het Frankische Rijk opgedeeld in Gouwen. Het Kromme Rijngebied valt onder Dorestad. Deze handelsplaats is van grote alure. Ook Haltna de boeren in de omgeving profiteren van de bloeiende economie.

Vanaf het jaar 834 komt er weer onrust en roven de Vikingen (Denen) regelmatig de streek leeg. Vanaf het jaar 850 bezetten deze Denen Utrecht en Dorestad en zijn ze ook in onze streek aan de macht. Als Graaf Gerulf II de Vikingen verslaat krijgen hij en zijn nageslacht het voor het zeggen in onze regio.

Middeleeuwse dorpen
In de negende eeuw worden Haltna (Houten), Lorek (Loerik) en Tuur (Tuurdijk) voor het eerst genoemd. Er is in die periode een lijst opgesteld met bezittingen van de bisschop, voordat de Noormannen de macht grepen. Uit deze lijst is bekend dat Houten voor het jaar 857 een kerk heeft. Vanaf het jaar 900 valt Houten onder het Gouw Opgooi. Het noordwestelijke deel onder Niftarlake en Tull en 't Waal onder Lek en IJssel.

In de tiende eeuw wordt in Haltna een stenen kerk met een toren in de Romaanse stijl gebouwd. De stad Utrecht is het religieus centrum van Nederland en heeft de handelsactiviteiten overgenomen van Dorestad. Ter hoogte van het huidige Goysedorp verschijnt een mottekasteel Ten Goye, met daarin de heren van Goye die langere tijd de macht grijpen.

Middeleeuwse grindweg
Aan de noordzijde van het gebied Oud Wulven in Houten, vlakbij de Marsdijk, zijn in december 2006 tijdens archeologisch onderzoek restanten van een verharde grindweg ontdekt. Bij de opgraving in Houten bleek dat de grindlaag enkele keren is vervangen. In eerste instantie werd gemeld dat het ging om een Romeinse weg. Uit nader onderzoek door archeologen kwam naar voren dat de weg moest worden gedateerd in de Vroege-Middeleeuwen. Wel bestaat de mogelijkheid dat de middeleeuwse grindweg zijn oorsprong heeft in een Romeinse grindweg.

500	Moeras en bos
610	Dorestad ontstaat
650	Friezen aan de macht
689	Slag bij Dorestad
700	Lek wordt breder
719	Franken definitief de macht
723	Sloop Fectio
±725	Ontstaan Gouwen
±725	Ontstaan Haltna
780	Dorestad
834	Noormannen
850	Plundering Noormannen
850	Bezetting Denen
857	Houten heeft een kerk
885	Einde Noormannenperiode
±900	Einde Dorestad
±930	Bouw romaanse kerk Houten
±950	Kasteel Ten Goye
±950	Ontstaan Oostrum
±950	Ontstaan Westrum
±950	Ontstaan Tull
975	Utrecht centrum Nederland
1002	Eerste vermelding Opgooi

Vroege middeleeuwen

Dorpen

De machthebbers

Het gouw Opgooi

450 / 1050

Tijdlijn