Vroege middeleeuwen
Aan het begin van middeleeuwen wonen er weinig mensen in Houten. Sporen van bewoning zijn gevonden in de buurt van de huidige Heidetuin, de Bloesemtuin (500 na Chr) en Tiellandt.Vanaf het jaar 600 lijkt de bevolking weer toe te nemen. De regio ligt echter op de grensstreek van de Franken en de Friezen. Tussen het jaar 630 en 719 voeren de Friezen en Franken oorlog met elkaar. In het jaar 719 nemen de Franken de macht over. De eerste bewoning ontstaat op de plaatsen waar later de middeleeuwse dorpen Haltna, Lorek, Oostrum, Tuur, Westrum, enz. zouden ontstaan.
Onder de Franken komt er structuur. De bevolking wordt in toom gehouden via de kerk. Aartsbisschop Willebrord van Utrecht neemt deze taak op zich. Bestuurlijk wordt het Frankische Rijk opgedeeld in Gouwen. Het Kromme Rijngebied valt onder het gouw Germepi. Op relatief korte afstand ten zuidoosten van Houten is Dorestad ontstaan. Een handelsplaats van grote alure. Ook de Houtenaren moeten van de bloeiende economie in Dorestad hebben geprofiteerd.
Vanaf het jaar 834 komt er weer onrust en roven de Vikingen (Denen) regelmatig de streek leeg. Vanaf het jaar 850 bezetten de Denen Utrecht en Dorestad. Pas aan het begin van de 10e eeuw is de rust weer terug.
Middeleeuwse dorpen
Aan het eind van de negende eeuw worden Haltna, Lorek en Tuur voor het eerst genoemd. Er is in die periode een lijst opgesteld met bezittingen van de bisschop, voordat de Noormannen de macht grepen. Uit deze lijst is bekend dat Houten voor het jaar 857 een kerk heeft. Ook Lorek (Loerik) wordt dan genoemd.
In de tiende eeuw wordt een stenen kerk gebouwd in Haltna met een toren in de Romaanse stijl. De stad Utrecht is nu het religieus centrum van Nederland. Bovendien heeft de stad Utrecht de handelsactiviteiten overgenomen van Dorestad. Met de val van Dorestad, valt ook het gouw Germepi uit elkaar.
Honswijk en 't Waal vallen onder het gouw Lek-en-IJssel en de rest van het huidige Houten onder het gouw Opgooi. Alleen Wulven valt onder het gouw Niftarlake. Ter hoogte van het huidige Goysedorp verschijnt een mottekasteel Ten Goye met daarin de heren van Goye die langere tijd de macht grijpen in de regio.
Dorpen
Tijdens de vroege middeleeuwen ontstonden de eerste dorpen. In Haltna was zelfs al een kerk.Haltna
Loerik
Westrum
Oostrum
Honswijk (Tull)
De machthebbers
Na het vertrekken van de Romeinen valt de regio afwisselend onder de Friezen en de Franken. Rond het jaar 850 bezetten de Denen (Noormannen) de regio. In de tiende eeuw ontwikkeld de adel zich sterker en krijg de bisschop in Utrecht de hogere rechts- en bestuursmacht.Het gouw Opgooi
In eerste instantie viel de regio onder het gouw Germepi. Na de val van Dorestad viel Germepi uit elkaar. Houten viel onder het gouw en latere graafschap Opgooi. De lagere macht kwam in handen van de Heren van Goye.450 / 1050
Tijdlijn
| 534 | Wereldwijde catastrofe komeet |
| 620 | Dorestad ontstaat |
| 689 | Slag bij Dorestad |
| 700 | Lek wordt breder |
| 719 | Franken definitief de macht |
| 723 | Sloop Fectio |
| ±725 | Ontstaan gouw Germepi |
| ±725 | Ontstaan Haltna en Loerik |
| 834 | Noormannen |
| 850 | Plundering Noormannen |
| 850 | Bezetting Denen |
| 857 | Houten heeft een kerk |
| 885 | Einde Noormannenperiode |
| ±900 | Gouw Opgooi |
| ±950 | Kasteel Ten Goye verschijnt |
| ±950 | Bouw romaanse kerk Houten |
| ±950 | Ontstaan Oostrum |
| ±950 | Ontstaan Westrum |
| ±950 | Ontstaan Tull |
| 975 | Utrecht centrum Nederland |