Romeinse tijd
Vanaf ongeveer het jaar 15 voor Christus komen de Romeinen definitief Houten binnen. In korte tijd veranderde het eenvoudige bestaan in de regio, in een bloeiende economie.
De Romeinen bouwden in het jaar 4 na Christus Fectio op een steenworp afstand en organiseerden de voedselvoorziening. Houten kreeg daarbij een belangrijke rol en werd hét agrarisch gebied om de honderden militairen te voeden. De huidige gemeente Houten kende uiteindelijk ongeveer 60 Romeinse nederzettingen.
De nederzettingen verschenen vooral op de hogere gebieden, zoals op de Houtense, Jutphase en Honswijkse stroomrug. Het gebied was doorsneden met oude geulen, die bij hoogwater van de Rijn volliepen. In het noorden en oosten van de huidige gemeente In Houten treffen we tegenwoordig op veel plaatsen in de grond Romeinse sporen aan. Soms vlak aan of op het oppervlak.
Voorbeelden van vondsten zijn munten, aardewerk, wijnvaten, armbanden en spelden. Indrukwekkend was de vondst van een Romeinse grafsteen (Molenzoom, 42 na Chr.) en een altaarsteen (Warinenpoort).
Noordgrens
In het jaar 47 na Christus roepen de Romeinen de Rijn uit tot noordgrens van het Romeinse Rijk, nadat er opnieuw onenigheid was met de Frisii en andere volkeren. Alleen tijdens de Bataafse opstand rond 69 na Christus verliezen de Romeinen kort hun macht. Daarna herstellen ze de orde en breekt er een bloeiende periode aan voor de Houtense inwoners.
De Romeinen bouwden vanaf het jaar 150 met steen. Op de huidige locatie van de Burgemeester Wallerweg wordt een Romeinse villa gebouwd. Ook op de Tuurdijk en bij de Molenzoom verschijnen stenen gebouwen.
Er komt in de tweede helft van de tweede eeuw zelfs ruimtegebrek in Houten. Archeologen vinden aanwijzingen dat ook de lagere komgronden in gebruik worden genomen.
Uit historisch onderzoek blijkt dat in de tweede helft van de Romeinse periode rond de 4000 mensen in het Kromme Rijngebied woonden, waarvan 2000 op het platteland.
Tussen het jaar 170 en 180 zijn er aanvallen van de Germaanse stammen. Maar pas vanaf het jaar 240 lukt het steeds vaker dat deze stammen het Romeinse Rijk binnendringen.
Zij worden gelokt door verhalen over de welvaart in het Romeinse Rijk.
De Romeinen verliezen steeds meer de macht, Fectio wordt zwakker en de nederzettingen in Houten krimpen. De bevolking lijkt deels weg te trekken.
In het jaar 270 trekken de Romeinen zich definitief terug.
Het aantal plattelandbewoners daalt tot 400. Langzamerhand nemen de Franken de macht over.
| Onderwerp | |
| Eerste contact | Een veronderstelling van wanneer dit is geweest |
| Vroeg-Romeinse periode | Ondanks de welvaart kwamen de Bataven in opstand |
| Fectio | Een van de belangrijkste steunpunten in Nederland lag vlakbij Houten |
| De Limes | De noordgrens van het Romeinse Rijk lag vlakbij |
| De Midden-Romeinse periode | Opnieuw welvaart, maar in de 3e eeuw verval en leegloop van de regio |
| Villa's in Houten | Maar liefst drie en mogelijk zes stenen bouwwerken zijn ontdekt |
| Nederzettingen in Houten | 31 nederzettingen |
| Nederzettingen in 't Goy | 12 nederzettingen |
| Nederzettingen in Schalkwijk | 18 nederzettingen |
| De Laat-Romeinse periode | Bewoning is flink afgenomen |