Nieuwe tijd
Vanaf 1500 zien we dat de kastelen veranderen in buitenplaatsen. Dorpskernen komen tot ontwikkeling en in het huidige Oude Dorp verschijnen huizen die tot op het heden nog zijn te zien. Zo wordt de kerktoren in het Oude Dorp vanaf 1535 herbouwd in gotische stijl. De Stenen Poort verschijnt en De Engel en De Roskam worden gebouwd.
Ook op het platteland verschijnen boerderijen die tegenwoordig nog bestaan. Een ander verschijnsel is de komst van windmolens. Bestuur
Het bestuur is georganiseerd in gerechten. Ook wordt het burenrecht langzamerhand overgenomen door het schepenrecht. De gerechten komen steeds vaker in handen van rijke stedelingen uit Utrecht, zogenaamde ambachtsheren. Vooral Utrechters die aan De Drift wonen, worden ambachtsheer. Naarmate de Nieuwe Tijd vordert wordt een ambachtsheerlijkheid bezitten steeds meer een statussymbool. De schout van een gerecht is dan een machtig man geworden.
Reformatie
Vanaf 1580 vindt de reformatie plaats. Ook onze regio ontkomt er niet aan. In eerste instantie reageren de bewoners nauwelijks, maar uiteindelijk moeten de katholieken onderduiken in schuilkerken.
Geweld
Het dorp 't Waal wordt in 1567 geplunderd door een roversbende. In zowel de 17e eeuw als de 18e eeuw bezetten de Fransen onze regio. In 1672 zijn er 250 Franse soldaten gelegerd in het kleine dorp Houten en in 1673 plunderen ze de regio. In 1674 moeten de kerken het weer ontgelden als een noodweer over de regio trekt. Vooral de kerken van Houten en Honswijk worden getroffen. Net als elders beleeft ook Houten in de 17e en 18e eeuw de kleine ijstijd.
In 1787 grijpen de Patriotten de macht in de stad Utrecht. De provincie wordt in tweeën gedeeld. Houten valt onder de Patriotten. Ten westen van Houten, bij het huidige Fokkesteeg in Nieuwegein verslaan de Patriotten de Oranjes. Een paar maanden later komen de Oranjes terug met een sterk Pruisisch leger, waarna de Patriotten naar België vluchten.
In 1796 keert de godsdienstvrijheid terug. In Houten barst er een strijd los over de kerk van Houten. Ondanks dat de katholieken recht hebben op de grote kerk aan het Plein, krijgen ze deze niet. De schout wordt dagenlang belaagd door boze inwoners. Geluidsfragment
Molens
In de Nieuwe Tijd verschijnen er verschillende molens in Houten. Naast de korenmolens, stonden er ook watermolens voor de waterhuishouding in Schalkwijk en Schonauwen.Lees verder
Reformatie
De reformatie was kenmerkend voor deze tijd. De bevolking raakte in twee kampen verdeeld. De bisschoppelijke macht uit de Middeleeuwen was definitief voorbij.Lees verder
Het bestuur
Het bestuur was sinds de Late Middeleeuwen verdeeld in gerechten.Gerecht Houten en 't Goy
Gerecht Schonauwen
Gerecht Schalkwijk
Gerecht Honswijk
Gerecht Tull en 't Waal
Gerecht Wulven
Gerecht Wulven en Waijen
1500 / 1800
Tijdlijn
| 1523 | Schalkwijk onder water |
| 1526 | Start plunderingen |
| 1535 | Bouw kerk Oude Dorp |
| 1567 | Plundering 't Waal |
| 1572 | Bouw Stenen Poort |
| 1580 | Reformatie |
| 1580 | Vermelding Plein 21 |
| 1589 | Vermelding De Engel |
| 1594 | Loerikse korenmolen |
| 1596 | Eerste dominee |
| 1624 | Doorbraak Lekdijk |
| 1630 | Vermelding De Roskam |
| 1636 | Doorbraak Lekdijk 't Goy |
| 1645 | Bouw kasteel Heemstede |
| 1651 | Bestorming kasteel Schalkwijk |
| 1673 | Fransen plunderen Houten |
| 1674 | Noodweer treft regio |
| 1747 | Grote doorbraak Lekdijk |
| 1770 | Veeziekte in Schalkwijk |
| 1787 | Houten valt onder de Patriotten |
| 1796 | Godsdienstvrijheid |
| 1796 | Ruzie over kerkgebouw |
