Late middeleeuwen

In de late middeleeuwen kenden we in eerste instantie enkele kernen zoals Houten, Loerik, Honswijk (Tull), Westrum en Oostrum die vallen onder het gouw Opgooi. In de elfde eeuw wordt het gebied ten westen en noorden van Houten ontgonnen. Steeds vaker is er sprake van de vorming van gerechten.

Rond het jaar 1122 komt de waterhuishouding op gang en wordt de Rijn bij Wijk bij Duurstede afgedamd. Om Utrecht weer met het Rijnsysteem te verbinden wordt omstreeks 1127 de Vaartsche Rijn gegraven. Daarop aansluitend volgen de Schalkwijkse ontginningen die het landschap behoorlijk veranderden.
Schalkwijk ontstaat en verschillende kerken worden gebouwd. Westrum verdwijnt.

In de 14e eeuw verschijnen er steeds vaker stenen kastelen. Vanuit kasteel Schonauwen (1305) wordt de polder Vuijlcop bestuurd. Iets later verschijnen de versterkte boerderijen zoals Hennesprong (1247), Overdam (1357) en buitenplaatsen als Wickenburgh (1381).

Gewelddadige 14e eeuw
De late middeleeuwen verliepen niet geweldloos. Vooral in de 14e eeuw kwam het tot forse confrontaties. Naast de strijd met Culemborg en Vianen is de bisschop van Utrecht ook druk met de opstandige edelen.

Kasteel Wulven werd door de bisschop afgebroken en ook het kasteel Ten Goye werd meermalen belegerd. De oorlogen betekenden ook de vernietiging van Marckenburg, Ten Goye, Wulven, Westenstein, Blommesteyn, Tull en Schalkwijk. Het waren gebouwen die nauwelijks een eeuw hebben bestaan. Enkele kastelen werden herbouwd. Rond het jaar 1350 woedt de pest. Velen sterven.

Plunderingen
In 1315 plunderde Ghisebrecht Utengoye delen van Het Sticht. Hij werd daarop onthoofd. Roofridder Jan van Rhijnestein uit Cothen sloeg in 1396 toe. Hij plunderde het volledige dorp Oostrum en wat hij niet mee kon nemen stak hij in brand. In 1421 worden Houten en Loerik geplunderd door soldaten uit Gelre.

Kerken
Het geloof speelt een belangrijke rol in de late middeleeuwen. Maar liefst vijf parochies zijn er, elk met een eigen kerk. Slechts drie kerken zijn tegenwoordig nog zichtbaar.

Houten
Schalkwijk
Oostrum
Honswijk
't Waal
Kastelen
In eerste instantie ontstaan er mottekastelen. Dit is een ronde heuvel met een houten gebouwtje.
Halverwege de 13e eeuw wordt er in steen gebouwd. De eerste kastelen zijn kleine gebouwtjes, maar later worden ze steeds indrukwekkender.

Lees verder
Boerderijen
In Houten verschijnen versterkte boerderijen. Het gaat vaak om een hofstede met gracht en soms een toegangspoort. Hier woonden meerdere mensen die betrokken waren bij de bedrijfsvoering. In tijden van oorlog werden boeren ingezet als soldaat.

Lees verder

1050 / 1500

Tijdlijn

±1050 Ontginningen Wulven+Waijen
±1050 Eerste stenen kasteel
1122 Afdamming Rijn
1133 Ontginningen Schalkwijk
±1150 Kerk Tull
1165 Kerk Schalkwijk
1233 Doorbraak Lekdijk
1247 Versterkte boerderijen
1261 Kasteel Schonauwen
1296 Kasteel Wulven
±1300 Veerverbindingen Lek
±1300 Vuylcop gebouwd
1304 Slag met Vlamingen bij Lek
1317 Belegering kasteel Ten Goye
1338 Kerk 't Waal
1353 Oorlog Jan van Arkel IV
1381 Wickenburgh gebouwd
1396 Oostrum geplunderd
1400 Kapel 't Gooi wordt kerk
1401 Arkelse oorlogen (tot 1412)
1417 Kerk Honswijk verwoest
1421 Houten/Loerik geplunderd
1496 Overstroming Lekdijk