De Lek

Vanaf 200 voor Christus ontstaat de Lek. Het is een kleine zijrivier die zich ter hoogte van Rijswijk (Gelderland) afspitst van de Rijn. Rond het begin van de jaartelling neemt de waterafvoer van de rivier toe.

De eerste 1000 jaar blijft de Lek een smalle rivier die af en toe van plaats wisselt. De rivier zoekt een route tussen de verschillende stroomruggen door of juist via oude rivierlopen. Het meeste water uit de Rijn, blijft via Cothen en Werkhoven naar Utrecht stromen.

Rond 700 na Christus wordt de Lek belangrijker en voert ze steeds meer water af. Het breder worden van de Lek en het smaller worden van de Rijn is een geleidelijk proces. Maar soms zorgt een stormvloed voor versnelling. Zo vermoedelijk ook in het jaar 838. Op 26 december van dat jaar trok er een zware storm over de Noordzee. De storm zorgt ervoor dat het zeewater wordt opgestuwd en via de mond van de Rijn komt de Noordzee het land binnen. Bij Katwijk breekt een dam door en een groot deel van het gebied tussen Leiden en Utrecht komt onder water te staan.

De honderd meter brede Rijn kan haar water niet meer kwijt en zoekt een uitweg. De Lek blijkt een goed alternatief en ineens stroomt een grote hoeveelheid water naar Dordrecht. In deze stad vinden overstromingen plaatsen en vallen verschillende doden.

Vanaf dit jaar is de Lek de hoofdstroom voor het Rijnwater. De Rijn tussen Wijk bij Duurstede en Utrecht wordt smaller en de Lek wordt breder. Het betekent het begin van het verval van Dorestad.

Het landschap is veranderd. Ten zuiden van onze regio ligt een brede rivier De Lek en ten noorden van Houten is de grote rivier De Rijn een stuk smaller. Bovendien verlandt deze steeds vaker.

Dijken
Tussen het jaar 1000 en 1150 worden langs de Lek kades en dijken aangelegd. Het zijn belangrijke activiteiten om ontginningen mogelijk te maken. De dijken zorgen er ook voor dat de rivier zich niet meer kan verplaatsen.

Wanneer de eerste veerboot verschijnt is onduidelijk. Voorlopig lijkt het erop dat dit rond 1250 gebeurde.

In het jaar 1233 breekt de Lekdijk voor de eerste keer door. Grote overstromingen waarbij het water tot in Amsterdam en Leiden komt zijn het gevolg. Het zou nog een aantal keer gebeuren.

In 1304 speelt de Lek een rol wanneer Vlaamse bondgenoten om het leven komen ter hoogte van Beusichem.

Stuw
In 1958 wordt ter hoogte van Tull en 't Waal een stuw in de Lek gebouwd. Deze stuw staat bekend onder de stuw van Hagestein en maakt onderdeel uit van drie stuwen. De andere liggen bij Amerongen en Driel.

Door de stuw bij Driel te sluiten, kan de waterstand in de IJssel worden geregeld. Bovendien blijft het IJsselmeer dan het hele jaar door voorzien van zoet water, zodat Noord-Nederland niet zonder hoeft te zitten.

Ten oosten van de stuw bij Hagestein is de waterstand in de Lek 3 meter NAP. Ten westen van de stuw schommelt deze tussen de 0,4 en 1,4 meter NAP. Hier in het uiterste westen van de gemeente Houten is het effect van het getij merkbaar.

-200 / heden

Tijdlijn

-200 De Lek ontstaat
700 Lek wordt steeds breder
838 Lek wordt hoofdroute
1000 Aanleg kades en dijken
1150 Kades en dijken gereed
1233 Eerste dijkdoorbraak
±1250 Eerste veerverbindingen
1958 Stuw in de Lek