Limes

In het jaar 47 riepen de Romeinen de Rijn uit tot de noordgrens van hun rijk. Ten noorden van de grens lag Germanië (Barbaricum), ten zuiden lag Germania Inferior. Achter de grens, op de linkeroever van de Romeinse Rijn bouwden ze wachttorens, verdedigingswerken en militaire wegen. De Limes liep van de Zwarte Zee via de Donau en de Rijn tot aan de Noordzee bij Katwijk. De militaire grensweg, ook wel Limesweg geheten, liep vermoedelijk op enige afstand ten zuidwesten van de huidige Kromme Rijn. In het Kromme Rijngebied is de Limesweg nog niet gevonden.

Uit onderzoek in Woerden blijkt de Limesweg al in het jaar 43 te zijn aangelegd. Tot het jaar 85 was de limesweg van zand en hout. Na dit jaar maakten ze hem steviger. Er werd een bedding van klei en puin gestort en daarboven grind. De bedding was vier tot 7 meter breed en lag tussen twee palen in. Naast de limesweg waren aarden hellingen en greppels. Deze constructie werd vooral gebruikt in moerasachtige gebieden. Houten bruggen werden geplaatst bij veenriviertjes die in de Rijn uitkwamen. In onze regio liep de weg over een stroomrug en zal de weg eenvoudiger zijn geweest (bron).

Archeologen hebben de Limesweg tot 2008 maar liefst 71 keer aangetoond. Vooral ten westen van Utrecht. Sporen van reparaties zijn ontdekt en de reparatiejaren zijn vastgesteld op de jaren 100, 125, 168 en 225. Na het jaar 225 zijn er geen archeologische aanwijzingen meer van het gebruik van deze weg (bron). Vernatting van West-Nederland speelt sinds 250 een belangrijke rol en de Romeinen hebben de strijd tegen het water moeten opgeven.

Romeinse weg in Houten?
Aan de noordzijde van Oud Wulven in Houten, vlakbij de Marsdijk, is in december 2006 tijdens archeologisch onderzoek een verharde grindweg ontdekt. In eerste instantie werd gemeld dat het ging om een Romeinse weg. Uit nader onderzoek door archeologen kwam naar voren dat de weg moest worden gedateerd in de Vroege Middeleeuwen (700 na Chr). Deze weg is mogelijk aangelegd om de restanten van Fectio/Wiltenburg naar Utrecht te vervoeren, voor de bouw van kerken. Wel bestaat de mogelijkheid dat deze middeleeuwse grindweg zijn oorsprong heeft in een Romeinse grindweg (bron).

Bij dezelfde opgraving werd op 120 meter afstand een zanderig pad gevonden van 15 meter breed. Dit pad was een oost-westroute uit de begintijd van de Romeinse periode. De mogelijkheid bestaat dat dit pad ook een voorloper van de Limesweg was.

Limes in Utrecht
Bij boringen in Lunetten is op twee plaatsen de Limes ontdekt. Het gaat om een grindlaag van 20 centimeter dik en 5 meter breed. De komende tijd worden er meer boringen verricht. Zie de boorlocaties en de vermoedelijke ligging op Lunetten.nl.

Kromme Rijnstreek
Onderzoek en boringen in 2005 in de Kromme Rijnstreek hebben nog niet geleid tot vondsten van de Limesweg. Wel zijn er veel veronderstelde tracés. Een van de theorieën is dat de Limesweg ligt onder bestaande wegen, zoals de Achterdijk, waardoor deze nooit wordt aangetroffen. De grootste kans is dat de Limesweg ten zuiden van de huidige N229 loopt.

Aanvallen op de noordgrens
Tussen het jaar 170 en 180 zijn er aanvallen van de Germaanse stammen. Pas vanaf het jaar 250 lukt het steeds vaker voor deze stammen om het Romeinse Rijk binnen te dringen. De Limesweg blijkt niet meer te worden onderhouden (bron). Rond 300 keren de Romeinen terug en proberen ze de noordgrens te herstellen. Dit keer krijgen ze veel hulp van de Franken. 100 jaar later trekken de laatste Romeinen zich terug.

Tip: Hoe liep de Rijn en de Vecht ten noorden van Houten

43 / 270

Tijdlijn

±43 Aanleg limesweg
85 Verbetering limesweg
100 Reparatie Limesweg
125 Reparatie Limesweg
168 Reparatie Limesweg
170 Aanvallen op de Noordgrens
225 Laatste reparatie Limesweg
250 Aanvallen Noorgrens
276 Romeinen trekken weg
±300 Herstel orde door Romeinen
±360 Versterking noordgrens
402 Noordgrens opgegeven