Fectio, romeins castellum
Ten zuidoosten van Utrecht bouwden de Romeinen in het jaar 16 na Christus (bron) een belangrijke basis: Fectio. Deze basis was het tweede militaire steunpunt van de Romeinen in het huidige Nederland. In Nijmegen was in het jaar -15 het eerste steunpunt gebouwd en daar zaten later de echte Romeinen. Elders in Nederland werd vooral gebruik gemaakt van lokale strijders.
Fectio lag strategisch omdat hier de Vecht zich afsplitste van de Rijn. Via de Vecht en Rijn kon Frisia worden bereikt. Fectio heeft gelegen tussen de huidige Marsdijk en de A12. Op de plek van het voormalige Castellum is de grond momenteel hoger, dan het omliggende terrein. Fectio had een kade van 550 meter lengte, waaraan de vele boten lagen die Frisia bestreken. Defensief castellum
In eerste instantie was Fectio vermoedelijk een kleine overslagplaats. Een steunpunt op een strategisch gelegen locatie. In het jaar 47 na Christus wordt de Rijn uitgeroepen als noordgrens van het Romeinse Rijk. Fectio werd toen onderdeel van de verdedigingslinie en verloor haar offensieve functie.
De soldaten waren vooral afkomstig uit de lokale bevolking, vooral Bataven. Tijdens de Bataafse opstand werd Fectio verwoest. Na de terugkeer van de Romeinen werd er een grotere basis gebouwd, maar dan zonder grote haven. In Fectio werden zo'n 1000 soldaten gestationeerd. Ook waren er ruiters die snel konden uitrukken. Rond Fectio was sprake van een gesloten bos met vooral Elzenbomen. Later ontstond er een open landschap. (bron).
Historici denken dat na het vertrek van het tiende legioen uit Nijmegen naar Hongarije, Fectio de belangrijkste verdedigingsplaats was van de noordgrens in Neder-Germanië. In Fectio hebben Engelse soldaten gezeten, maar ook soldaten uit Spanje en Bulgarije. Gekozen werd voor deze soldaten, omdat de Bataven na het jaar 69 niet meer betrouwbaar werden geacht. Mogelijk dient Fectio enige tijd als hoofdkwartier voor hooggeplaatsten uit het Romeinse leger, zo blijkt uit de gevonden altaren. Ten oosten en westen van Fectio ontstond een vicus, waar burgers woonden. Het gebied moet vele tientallen hectaren hebben beslagen.
Fectio werd tussen 211 en 235 grondig verbouwd, waarbij de muren en hoofdgebouwen in steen werden opgetrokken. Het terrein werd eerst opgehoogd, zodat bij overstromingen van de Rijn Fectio droog bleef. In totaal is Fectio minstens 8 keer verbouwd en/of verplaatst. Niet alleen door de verwoestingen, ook de overstromingen speelden een rol.
Rond 275 wordt Fectio verlaten.
Uit archeologische sporen blijkt dat Fectio in brand is gestoken. Rond 300 keren de Romeinen terug en proberen ze de noordgrens te herstellen. Dit keer krijgen ze hulp van de Franken. 100 jaar later trekken de laatste Romeinen zich terug. Op 1 januari 723 worden de restanten van Fectio door Karel Martel aan de bisschop Willibrord geschonken voor de bouw van Utrechtse kerken. (bron)
Archeologie
Bij de aanleg van de Nieuwe Hollandse Waterlinie is er veel gegraven in het gebied. Daarmee is een deel van de vicus naast Fectio aangetast. Op de plek waar nu de A12 loopt, lag vroeger de haven van Fectio. In de jaren dertig zijn restanten van één van de hoektorens ontdekt. In 2010 werd bekend gemaakt dat al in 1978 een deel van het archief van Fectio (Romeinse schrijfplankjes) is gevonden.
16 / 723
Tijdlijn
| 16 | Bouw Fectio |
| 47 | Opname in noordgrens |
| 69 | Fectio verwoest |
| 235 | Fectio van steen |
| 275 | Romeinen verlaten Fectio |
| ±360 | Versterking noordgrens |
| 406 | Noordgrens opgegeven |
| 723 | Sloop Fectio/ Wiltenburg |
