Op 10 januari 1987 brak er brand uit in kasteel Heemstede. De oorzaak van de brand is niet bekend, maar voor de meeste Houtenaren is duidelijk dat er sprake was van brandstichting. Tijdens het uitbreken van de brand vroor het 9 graden. Het kasteel veranderde in een ijspaleis.
De brand is rond 5.30 uur ontdekt en uitgebroken op een tussenverdieping. De brand werd geblust door de brandweer van Houten, Schalkwijk, Nieuwegein en Utrecht. In totaal waren zo’n honderd brandweermensen bij de brand betrokken. De brand duurde de hele dag. Vanwege instortingsgevaar moest de brandweer de gietijzeren schoorsteen omtrekken.
Gedurende deze dag vroor het matig. Tijdens het uitbreken van de brand was het –9 graden. In de loop van de dag ontstond er ijsvorming en in combinatie met de aanwezige mist veranderde het kasteel in een spookachtig tafereel. In de loop van de dag kwam kort de zon door en steeg de temperatuur tot –3 graden. Naast de lage temperatuur had de brandweer te maken met een flinke noordoostenwind (windkracht 4).
Het kasteel was sinds 17 januari 1973 eigendom van de medical library foundation uit Zurich en de medische bibliotheek Amsterdam. De bedoeling was om er een bibliotheek en een conferentieoord te vestigen. Het kasteel is in 1974 gerestaureerd, maar nooit in gebruikgenomen. Tijdens de brand was het kasteel niet in gebruik. Er was geen verzekering tegen brandschade afgesloten. Het interieur ging geheel verloren. Wel zijn zeven schilderstukken gered.
Zowel het water als elektra waren afgesloten. Kortsluiting is daarmee als oorzaak uitgesloten.
De brandweer van Schalkwijk had vlak voor de brand bij kasteel Heemstede, ook nog een brand moeten blussen bij een boerderij. Een drukke dag voor Schalkwijk. Normaal rukte de Schalkwijkse brandweer minder dan 10 keer per jaar uit. In de periode 1999 tot 2002 is het kasteel door projectontwikkelaar WCN (het huidige Phanos) herbouwd.
| 1973 | Nieuwe eigenaar |
| 1974 | Renovatie |
| 1987 | Brand |
| 1999 | Start herbouw |
| 2002 | Oplevering kasteel |