De Nieuwe Hollandse Waterlinie
De Nieuwe Hollandse Waterlinie loopt door het westen en lagere deel van de gemeente Houten. De linie is in de 19e eeuw ontworpen en werd tot aan de Tweede Wereldoorlog regelmatig aangepast.De bedoeling van de waterlinie was het inunderen van grote stukken laaggelegen land, waardoor de oprukkende vijand uit het oosten zou worden geweerd. De waterstand zou dan zo’n 40 centimeter bedragen. Deze waterstand zou te hoog zijn voor mensen en paarden en te laag voor boten. Door de voortschrijdende techniek werd de waterlinie constant verbouwd tot in 1940 aan toe. De ontwerpers zagen daarbij Frankrijk als de oprukkende vijand. Vanaf 1870 werd Duitsland gezien als de potentiele vijand.
Voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie werden kanalen aangelegd, forten gebouwd en werd de Kromme Rijn afgesneden. Dit alles onder uitvoering van het ministerie van Oorlog. Het zuidelijk deel van de waterlinie werd onder water gezet vanuit Fort Honswijk, het noordelijk deel bij Oudwulven via de Vaartse Rijn. Op plaatsen waar het landschap te hoog was, verschenen forten zoals op de Houtense vlakte ten noorden van Houten. Ook bij De Lek verschenen forten om te voorkomen dat de vijand via de rivier het gebied zou binnendringen.
De Nieuwe Hollandse Waterlinie heeft twee keer gewerkt in het zuidwesten van de gemeente Houten. Zowel aan het begin als het eind van de Tweede Wereldoorlog is er water ingelaten via Fort Honswijk. Het noordwesten van Houten heeft alleen bij het begin van de Tweede Wereldoorlog onder water gestaan.
De forten zijn bemand geweest door zowel het Nederlandse leger als het Duitse leger. Bij sommige forten werd luchtafweergeschut geplaatst, andere forten waren in gebruik als munitieopslag.
Stelling van Honswijk
Een belangrijk onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in het Houtens deel is de Stelling van Honswijk. Deze Stelling is tussen 1871 en 1886 verbeterd en uitgebreid. Tussen 1871 en 1874 werd een nieuw inundatiekanaal gegraven. Tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog werden ook aanpassingen aan de Nieuwe Hollandse Waterlinie uitgevoerd.
Na de Tweede Wereldoorlog waren de forten in gebruik als theehuis, door het Ministerie van Defensie, als opslag voor de spoorwegen of in het bezit van Staatsbosbeheer. Hieronder de forten die op Houtens grondgebied lagen.
| Fort | Gemeente | Doel |
| Fort Honswijk | Tull en 't Waal | Verdediging waterinlaat en rivier |
| Werk aan de Waalse Wetering | Tull en 't Waal | Verdediging Vuijlcopstroomrug |
| Batterij aan de noordelijke Lekdijk | Tull en 't Waal | Verdediging in de uiterwaarden |
| Lunet aan de Snel | Tull en 't Waal | Verdediging flankaanval fort Honswijk |
| Werk aan de Korte Uitweg | Tull en 't Waal | Verdediging Korte Uitweg |
| Werk aan de Groeneweg | Tull en 't Waal | Verdediging directe aanval fort Honswijk |
| Gedekte Gemeenschapweg | Tull en 't Waal | Verbindingsweg tussen Honswijk en Werk aan de Korte Uitweg |
| 4 lunetten (deels Houten) | Oudwulven | Verdediging Utrecht |
| Fort Het Hemeltje | Houten | Verdediging Utrecht |
1796 / heden
Tijdlijn
| 1796 | Eerste schetsen gereed |
| 1815 | Start uitvoering |
| 1826 | 4 lunetten gereed |
| 1839 | Uitbreiding van NHW |
| 1842 | Aarden wal Honswijk |
| 1846 | Verdieping rivier De Snel |
| 1846 | Lunet aan de Snel |
| 1848 | Fort Honswijk |
| 1853 | Invoering kringenwet |
| 1871 | Werk aan de Korte Uitweg |
| 1874 | Versterking Lunet a.d. Snel |
| 1874 | Nieuw inundatiekanaal |
| 1877 | Kazerne Korte Uitweg |
| 1878 | Werk a.d. Waalse Wetering |
| 1879 | Gedekte Gemeenschapweg |
| 1880 | Fort het Hemeltje |
| 1910 | Batterij aan de Lekdijk |
| 1918 | Werk aan de Groeneweg |
| 1939 | Versterking Groeneweg |
| 1940 | Landschap onder water |
| 1945 | Landschap onder water |
| 1951 | Afschaffing kringenwet |
| 1985 | Batterij Lekdijk verdwenen |