Kastelen in Houten
Vanaf de late middeleeuwen verschijnen er kastelen in Houten. In eerste instantie gaat het om mottekastelen. Dit is een ronde heuvel met een houten gebouwtje. Om de heuvel loopt een omheining van palen en een gracht. In sommige gevallen een dubbele gracht. Van de mottekastelen zijn weinig sporen teruggevonden. Het Ronddeel is de voorloper van kasteel Wulven en de gracht is nog zichtbaar in het landschap. Andere mottekastelen stonden in 't Goysedorp en in Oud Wulven.
Halverwege de 13e eeuw wordt er in steen gebouwd. Ten Goye, Schalkwijk, Schonauwen en Wulven verschijnen. Mogelijk zijn de eerste kastelen nog kleine gebouwtjes. Kastelen raken in de 14e eeuw regelmatig betrokken bij oorlogshandelingen. Als straf werd een kasteel vernield. Sommigen werden herbouwd. Vanaf 1500 zien we dat de kastelen veranderen in buitenplaatsen. Door de komst van nieuwe wapens, waren ze niet meer onneembaar.
Rond 1800 blijken veel kastelen in slechte staat te zijn. Sommige werden opgekocht en direct gesloopt. Dit gebeurde met Wulven en deels met Schonauwen. De materialen van de kastelen waren goed te gebruiken voor andere doeleinden.
Kastelen die een grote betekenis hebben gespeeld in de Houtense geschiedenis waren: Ten Goye, Wulven en Schalkwijk.
Overzicht
Op deze pagina een overzicht van de kastelen en buitenplaatsen van de gemeente Houten. Niet altijd is duidelijk wanneer sprake was van een kasteel of een buitenplaats/versterkt huis. De vermelding ridderhofstad werd gegeven wanneer de eigenaar tot ridder was geslagen.
| Blokhoven | Schalkwijk | Ridderhofstad | Locatie op kaart |
| Blommesteyn | Honswijk | Ridderhofstad | Locatie op kaart |
| Grijpestein | Honswijk | Hofstede of kasteel ??? | Locatie op kaart |
| Heemstede I | Jutphaas | Ridderhofstad | Locatie op kaart |
| Heemstede II | Houten | Buitenplaats | Locatie op kaart |
| Hindelopen | Houten | Buitenplaats | Locatie op kaart |
| Houten | Houten | Ridderhofstad | |
| Kersberg | Houten | Ridderhofstad | Locatie op kaart |
| Leijenburg | Houten | Hofstede of buitenplaats | Locatie op kaart |
| Marckenburg | Schalkwijk | Ridderhofstad | Locatie op kaart |
| Oud Wulven | Houten | Ridderhofstad | Locatie op kaart |
| Rietveld | Schalkwijk | Ridderhofstad | |
| Schalkwijk | Schalkwijk | Ridderhofstad | Locatie op kaart |
| Ten Goye | 't Goy | Ridderhofstad | Locatie op kaart |
| Tull | Honswijk | Locatie op kaart | |
| Schonauwen | Houten | Ridderhofstad | Locatie op kaart |
| Vuylcoop | Schalkwijk | Ridderhofstad | Locatie op kaart |
| Wickenburgh | 't Goy | Buitenplaats | Locatie op kaart |
| Westenstein | 't Goy | Buitenplaats | Locatie op kaart |
| Wulven | Houten | Ridderhofstad | Locatie op kaart |
| Zorgvliet | Houten | Buitenplaats | Locatie op kaart |
950 / heden
Tijdlijn
| ±950 | Mottekasteel Ten Goye |
| ±1050 | Ten Goye |
| ±1150 | Mottekasteel Rondeel |
| ±1200 | Mottekasteel Oud Wulven |
| ±1225 | Schalkwijk |
| 1240 | Schonauwen |
| 1296 | Wulven |
| 1296 | Blokhoven |
| ±1300 | Westenstein |
| ±1300 | Houten |
| ±1300 | Vuylcoop |
| ±1300 | Marckenburg |
| 1330 | Blommesteyn |
| 1323 | Heemstede I |
| 1333 | Huis Tull |
| ±1350 | Zorgvliet I |
| 1381 | Wickenburgh |
| 1381 | Grijpestein |
| 1635 | Landhuis Oud Wulven |
| 1645 | Heemstede II |
| 1650 | Zorgvliet II |