Met het ontginnen van Schalkwijk werd ook het gerecht Schalkwijk ingevoerd. De eerste vermelding is uit 1250, maar mogelijk bestond het gerecht al 110 jaar eerder. Bestuur en rechtspraak werd gedaan door de familie van Schalkwijk die in het kasteel in de Tetwijksepolder woonde. De familie Schalkwijk had zich daarbij los weten te maken van Het Sticht en werkte samen met Van Amstel.
In 1312 werd de ambachtsheerlijkheid uitbesteed aan de heren van Ten Goye, die ook al het gerecht Houten en 't Goy beheerste. Lang duurde dit niet, want in 1317 maakte de bisschop een eind aan deze familie. Vanaf 1317 is de heer van Kuilenborg eigenaar van de ambachtsheerlijkheid. Het Sticht heeft geen invloed op Schalkwijk.
Ergens in de 15e eeuw worden de gerechten Pothuizen, Rietveld en Blokhoven bij het gerecht Schalkwijk gevoegd.
Tussen 1420 en 1451 wordt onder leiding van de heer van Kuilenburg geprobeerd het burenrecht te laten vervangen door schepenrecht. In 1451 is dit dan zover. Schalkwijk is daarmee het eerste gerecht met schepenrecht.
In 1647 koopt Adriaen Ram de ambachtsheerlijkheid Schalkwijk. Hij was al enige jaren eerder in kasteel Schalkwijk getrokken. In 1651 moet Ram zijn kasteel verlaten. De Staten van Utrecht waren het niet eens met de gelegenheid die Ram had geboden om katholieke kerkdiensten in zijn kasteel te houden. Om uit de kosten te komen wordt door Ram het gerecht Tull en 't Waal verkocht.
In 1683 komt de ambachtsheerlijkheid in het bezit van Gerard de Leeuw en opvolgers. Balthasar de Leeuw weet een prominente positie te krijgen. Hij laat in de Schalkwijkse kerk de windhaan vervangen door een windleeuw. Na zijn dood wordt de gehele achterzijde van de kerk ingericht voor zijn graf. In 1759 komt de ambachtsheerlijkheid in handen van de familie Normandie en in 1819 bij Barones Ram. Op dat moment zijn alle rechten verdwenen. De barones is weduwe van baron de Wijkerslooth en deze familie Wijkerslooth-de Weerdestein is officieel nog steeds eigenaar van de ambachtsheerlijkheid Schalkwijk.
| Eigenaren gerecht Schalkwijk | |||
|---|---|---|---|
1126 |
Egidus van Schalkwijk | 17-4-1481 |
Jasper van Culemborg |
1165 |
Willem van Schalkwijk | 18-21505 |
Elizabeth van Culemborg |
1236 |
Ghiselbertus van Schalkwijk | 15-11-1531 |
Erard van Pallant |
1239 |
Arnold van Schalkwijk | 22-9-1541 |
Floris I van Pallant |
1287 |
Gijsbert van Schalkwijk* | 27-9-1594 |
Floris II van Pallant |
1304 |
Jan I Culemborg ? | 13-4-1641 |
Philips Theodoor van Waldeck |
18-11-1312 |
Bernard van Schalkwijk | 22-5-1646 |
Hendrik Wolrad |
1316 |
Ghisebrecht Utengoye ** | 2-12-1647 |
Adriaen Ram |
1317 |
Berend van Schalkwijk | 6-12-1661 |
Everhard Ram |
29-9-1319 |
Jan II van Culemborg | 1-5-1683 |
Gerard de Leeuw |
1322 |
Huibert IV van Culemborg | 23-8-1695 |
Johan de Leeuw |
1347 |
Jan III van Culemborg | 19-8-1704 |
Dirk de Leeuw |
1377 |
Gerrit I van Culemborg | 8-7-1738 |
Balthasar de Leeuw |
1394 |
Hubrecht III van Culemborg | 20-7-1754 |
Jacob de Leeuw |
14-8-1423 |
Jolenta van Gaasbeek | 19-10-1754 |
Jan van der Pant |
2-7-1433 |
Jan IV van Culemborg | 9-6-1759 |
Andries Cornelis de Normandie |
8-4-1453 |
Gerrit II van Culemborg | ||
| 1250 | Eerste vermelding |
| 1304 | Jan I van Culemborg |
| 1315 | Ten Goye |
| 1451 | Schepenrecht |
| 1647 | Eerste ambachtsheer |
| 1798 | Afschaffing heerlijk recht |