• start
• steentijd
• bronstijd
• ijzertijd
• romeinse tijd
• vroege middeleeuwen
• late middeleeuwen
• nieuwe tijd
• recente tijd

De reformatie

In de 16e eeuw zijn er drie parochies: Houten, ‘t Gooi en Schalkwijk. De Beeldenstorm in 1566 trekt langs en bereikt deze parochies niet. Alleen wordt de kerk in Honswijk vanuit Culemborg bestormd. Nadat de Beeldenstorm is uitgeraast, wordt op 11 en 12 februari 1567 in het dorp ’t Waal de kerk geplunderd door een roversbende. Deze groep had eerder door de regio gezworven en uitvoering gegeven aan de Beeldenstorm.

In Schalkwijk, Houten en ’t Gooi blijven de kerken gespaard. In eerste instantie veranderde er ook niets. Het overgrote deel van de bevolking bleef de katholieke kerk trouw, in tegenstelling tot Utrecht waar de Spanjaarden de orde kwamen herstellen.

In 1576 werden de Spanjaarden uit de stad Utrecht verdreven, maar elders in de lage landen hadden ze wel succes. Als antwoord werd op 28 juni 1580 in Het Sticht een verbod ingesteld op de uitoefening van de katholieke godsdienst. Alle kerkgebouwen vielen van het een op het andere moment onder de Hervormde Gemeente.

Alles bleef hetzelfde
Toch bleef alles hetzelfde in Houten, Schalkwijk en 't Waal. De pastors mochten bij gebrek aan predikanten blijven. Ze beloofden de nieuwe leer te prediken, maar deden dit niet. Ook de schouten die de pastors moesten controleren waren overwegend katholiek en grepen niet in.

Het gebrek aan verandering was voor de  kerkraden en predikanten van de stad Utrecht een doorn in het oog. Daarop volgde in 1593 een visitatieronde en de pastors van de parochies kwamen daarbij niet door de keuring.

Eerste predikant
In Houten verschijnt op 24 januari 1596 de eerste predikant. In Schalkwijk in 1610. ’t Gooi werd vanaf 1620 voorzien door predikanten uit Houten en Werkhoven. Honswijk en 't Waal werden bediend door Schalkwijk. De oude pastor van Houten,
Jan van Schayk, verhuisde naar Utrecht en heeft enige tijd bij de Tolsteegpoort in Utrecht gestaan. Daar predikte hij aan passerende Houtenaren hel en verdoemenis wanneer ze naar de Hervormde kerkdienst zouden gaan. Ook riep hij inwoners van Houten op, om diegenen die toch naar de protestantse kerk gingen te beschimpen. Hij had succes, want in 1606 klaagde de Houtense predikant Floris Gerritse van Ens over het weinige aantal kerkgangers.

De katholieken waren ondertussen naar de schuilkerken in Jutphaas, Bunnik, Tull en 't Waal (Geerestein) en Schalkwijk getrokken. Rondtrekkende priesters verzorgden de mis en kregen bescherming. In een toren van kasteel Schalkwijk was een schuilkerk dankzij jonkheer Ram. Ook bij boeren in een schuur werd gekerkt.

1566 / 1620

Tijdlijn