• start
• steentijd
• bronstijd
• ijzertijd
• romeinse tijd
• vroege middeleeuwen
• late middeleeuwen
• nieuwe tijd
• recente tijd

De kerk van Houten

De huidige kerktoren in het Oude Dorp is gebouwd in 1535. De huidige vorm van de kerk dateert uit 1678. Uit archeologisch onderzoek blijkt dat de kerkmuren zijn gefundeerd op Romeins materiaal. De zuidmuur van het kerkschip is opgetrokken uit tufsteen en dateert uit de tiende of elfde eeuw.*

De geschiedenis van de kerk gaat zeker terug tot minimaal het jaar 857. In een negende eeuwse goederenlijst waarin de bezittingen van de Utrechtse kerk staan opgesomd die deze bezat vóór het begin van de Noormannenheerschappij, wordt Houten met kerk genoemd. Deze kerk wordt geschonken door ene Herlulfus.

Tussen het jaar 690 en 713 zwief ook in onze regio missionaris Suidbert rond. Hij was een van volgelingen van Willebrordus en daarbij had hij tot taak de regio rond Utrecht te kerstenen. Hij zetelde in Dorestad. Het is goed mogelijk dat deze missionaris in Haltna al een klein kerkje stichtte.

Dit kerkje is dan zeker tijdens de inval van de Friezen in het jaar 714 verdwenen. Nadat de Franken in 719 definitief de macht grepen ligt het voor de hand dat de Houtense kerk werd (her)bouwd. Vermoedelijk gebeurde dit rond 725. Houten was een van de eerste dorpen in de Kromme Rijnstreek met een kerk. Het zal ongetwijfeld niet meer dan een houten hutje zijn geweest. Daarbij is tijdens de Deense bezetting tussen 850 en 920 de kerk gesneuveld of vervallen.

Na het vertrek van de Noormannen rond het jaar 920 wordt er een tufstenen zaalkerk met een Romaanse toren gebouwd. De fundering van de kerk bestaat uit tufsteen en Romeins bouwmateriaal. De kerk was eigendom van het kapittel van St. Marie. In de 13e eeuw vindt er uitbreiding van de kerk plaats. Het koor wordt 5 meter naar achteren verplaatst. Ergens in de 14e eeuw wordt de kerk een zelfstandige parochie.

Huidige kerk
De bouw van de toren start in 1535 en is 28 jaar later klaar. Deze is zo'n 45 meter hoog. Niet lang erna trekt de Beeldenstorm door Nederland en wordt kerk eigendom van de gereformeerden. Op 1 augustus 1674 treft noodweer de Lage Landen en ook de Houtense regio. De torenspits in Houten wordt vernield en valt in het dak van het kerkgebouw. De zijbeuk aan de noordzijde raakt ook beschadigd. In 1678 wordt de kerk gerepareerd en krijgt ze haar huidige vorm. De zijbeuk verdwijnt. De klok dateert uit 1697.

In 1798 worden alle kerktorens in Nederland eigendom van de burgerlijke gemeenten. In Houten werd de kerktoren gebruikt als opslag en voor het ophangen en drogen van brandweerslangen. De wet bepaalde in dat jaar ook dat de kerk behoorde aan de katholieken, omdat zij in Houten in de meerderheid waren. Maar de predikant was dermate standvastig, dat de katholieken van hun recht afzagen. Gereformeerden hielpen vervolgens mee met het financieren van de katholieke kerk aan de Loerikseweg, hetgeen in die jaren een omgebouwde boerderij was. In Houten keerde de rust weer terug.

Torenspits
De torenspits is meermalen vervangen. In 1865 wordt deze gemaakt van sloophout en wordt de lantaarnspits een stompspits.
De bevolking van Houten vindt het maar niets en burgemeester Waller regelt dat er in 1893 een nieuwe spits komt. De architect van deze spits was ooit assistent van architect Albert Tepe, die de kerk aan de Loerikseweg ontwierp. Hierdoor kreeg Houten twee kerktorens met dezelfde spits.

Tijdens de slag op de Grebbeberg worden overleden soldaten bewaard in de kerktoren.

Op 23 maart 1943 wordt de klok gevorderd door de Duitsers. Door iemand uit Groningen werd de wagon met de Houtense klok op een zijspoor geplaatst en kon de klok van de ondergang worden gered. In 1945 is de klok teruggehangen.


*Dit schrijft de stadhistoricus in een boekje voor Open Monumentendag 2006

Reportage van Omroep Houten over de toren

857 / heden

Tijdlijn