Haltna
Haltna betekent vermoedelijk plaats in het bos. De hogere delen van onze huidige gemeente was na de
Romeinse tijd veranderd in een loofbos. Van de oude Romeinse akkers was na 500 jaar niet veel meer over. Op enkele plaatsen in dit bos waren kleine nederzettingen te vinden.
Haltna is ontstaan rond de resten van een stenen
Romeinse villa. Door de Franken werd een houten
kerkje gebouwd.
Pas vanaf dat moment was sprake van een dorp met een naam. Rondom deze kerk ontstonden steeds meer huisjes.
Wanneer de kerk precies is gesticht is niet bekend. Het ligt voor de hand dat dit na 719 is gebeurd. In dat jaar werden de
Friezen definitief verdreven uit onze regio. Bekend is dat de Friezen de Christelijke kerken rond 716 in
Dorestad hebben vernietigd*, maar ook elders in de regio is dat ongetwijfeld het geval geweest. Indien Houten voor 716 een kerk zou hebben gehad, dan zou deze zeker zijn platgebrand door de Friezen.
Frankisch belang
De Franken hadden belang bij het stichten van een kerk. Naast het ideaal om het Christendom in te voeren, zagen ze het ook als een systeem om aan inkomsten te komen. Het zou ook niet lang meer duren voordat het feodale stelsel werd ingevoerd, waarbij de kerk een rol had. Houten en ook
Oostrum en
Loerik zouden in Dorestad een afzetmarkt vinden voor agrarische producten.
Schriftelijke bronnen over het stichten van deze kerk en dus het ontstaan van Haltna zijn er niet. Maar de eerste keer dat Haltna en de kerk worden genoemd is in een 9e eeuwse goederenlijst. Hierin staan de bezittingen van de bisschop beschreven van voor het Noormannentijdperk. Houten had dus zeker al een kerk in het jaar 857.
Daardoor is ook duidelijk dat Houten een van de eerste dorpen in het Kromme Rijngebied was met een kerk (Dorestad niet meegerekend).
Mogelijk is tijdens de Deense bezetting tussen 850 en 920 de kerk gesneuveld of vervallen.
Na het vertrek van de Noormannen rond het jaar 920 wordt er een tufstenen zaalkerk met een Romaanse toren gebouwd. Daarbij is gebruik gemaakt van de restanten van de Romeinse villa.
Naast de kerk was een brink. Vanuit hier liepen de wegen verschillende kanten uit. In de 9e eeuw verdween het bos deels en ontstonden akkerlanden. Haltna is in het verleden ook genoemd onder de naam Haltnon, Altene, Halten en Hauten.
*Bonifatitus bezocht Dorestad in 716. Zijn biograaf meldde de vernietiging van de kerken (bron).