Haltna
Het middeleeuws gehucht Haltna lag aan de weg van
Utrecht naar
De Lek. Deze liep via de hogere grond van de Jutphase en de Houtense stroomrug vanuit het noorden naar het zuidoosten. Op deze hogere gronden ontstond bewoning.
Het ging in eerste instantie om verspreid liggende boerderijen met weidegrond en bos. Op een hoger deel in de omgeving van de restanten van de oude
Romeinse villa werd door de Franken aan het begin van de 8e eeuw een
kerk gebouwd.
Pas vanaf dat moment was sprake van een dorp met een naam. Rondom deze kerk ontstonden steeds meer huisjes.
Wanneer de kerk precies is gesticht is niet bekend. Het ligt voor de hand dat dit na 719 is gebeurd. In dat jaar werden de
Friezen definitief verdreven uit onze regio. Bekend is dat de Friezen de Christelijke kerken rond 716 in
Dorestad hebben vernietigd*, maar ook elders in de regio. Indien Houten voor 716 een kerk zou hebben gehad, dan zou deze zeker zijn platgebrand door de Friezen, die ook door het huidige Kromme Rijngebied zwierven.
Frankisch belang
De Franken hadden belang bij het stichten van een kerk. Naast het ideaal om het Christendom in te voeren, zagen ze het ook als een systeem om aan inkomsten te komen. Het zou ook niet lang meer duren voordat het feodale stelsel werd ingevoerd. Houten en ook
Oostrum en
Loerik zouden in Dorestad een afzetmarkt hebben voor agrarische producten.
Schriftelijke bronnen over het stichten van deze kerk en dus het ontstaan van Haltna zijn er niet. Maar de eerste keer dat Haltna en de kerk worden genoemd is in een 9e eeuwse goederenlijst. Hierin staan de bezittingen van de bisschop beschreven van voor het Noormannentijdperk. Houten had dus zeker al een kerk in het jaar 857.
Daardoor is ook duidelijk dat Houten een van de eerste dorpen in het Kromme Rijngebied met een kerk was (Dorestad niet meegerekend).
Waarschijnlijk betrof het toen nog een houten kerk. Vanaf ongeveer het jaar 950 wordt begonnen met de bouw van een stenen Romaanse kerk. Daarbij is gebruik gemaakt van de restanten van de Romeinse villa.
Naast de kerk was een brink. Vanuit hier liepen de wegen verschillende kanten uit. Haltna is in het verleden ook genoemd onder de naam Haltnon, Altene, Halten en Hauten.
*Bonifatitus bezocht Dorestad in 716. Zijn biograaf meldde de vernietiging van de kerken. (Bron: Noormannen in het Rivierenland van Luuk van der Tuuk)